سلام خدمت دوستان عزیز. بالاخره بعد از چند روز تایپ و ویرایش این مطالب آماده شد. مطمئنم قبلا این اطلاعاتو جایی ندیدین.

لطفا در صورت استفاده از این مطالب ، منبعی که این اطلاعات رو ازش گرفتین ( وبلاگ چرم ) را ذکر کنید. همین طور که من این کارو کردم   ....     ممنون

خدای هزار مسجد خالق بی نهایت

 

لطفا به ادامه مطلب بروید...


مطالب زیر ( با دخل و تصرف ) بر گرفته از کتاب (( دریچه ای به دنیای هزار مسجد )) نوشته ی آقای عباسعلی کفاش می باشد که در سال 1384 توسط انتشارات جوان یاوران به چاپ رسیده است.

طبق گفته نویسنده ، شناسایی منطقه  هزار مسجد بصورت شخصی از سال 1372 شروع و تا سال 1377 ادامه داشته. بنابراین اطلاعاتی که در این پُست میاد مربوط به سالهای 72 تا 77 هستش. ضمنا این اطلاعات کمی خلاصه ، حذف و در موارد کمی  اطلاعات جدید بهش اضافه شده. در بعضی جاها فاصله روستاها ،  یه خورده  با فاصله  الانش  فرق داره. جمعیت  روستاها  هم  بر طبق اطلاعات  اون زمان نوشته شده.

در پایان   اگه نکته ای ، اشتبا ه تایپی ، اطلاعات صحیح ، جدید و به روز  در مورد مطالب گفته شده وجود داشت ، خوشحال میشم  در قسمت نظرات اعلام کنید تا هم اطلاعات اینجانب بیشتر بشه و هم  در وبلاگ  اصلاح بشه . ممنون و سپاس

بعضی از اصطلاحات کوه نوردی :

کوه : توده مرتفع با ارتفاع بیش از 200 متر

تپه : بلندی های کمتر از 200 متر

قله : بلندترین نقطه ی کوه

صخره : تخته سنگ صاف – شیب بیش از 70 درجه – و ارتفاع کمتر از 40 متر

دیواره : صخره بلندتر از یک طول طناب کوه نوردی ( 40 متر )

یال : برجستگی بین دو دره

عرض جغرافیایی :

زمانیکه به یک نقشه نگاه می کنیم ، عرض های جغرافیایی همچون خطوط افقی کشیده شده اند. خطوط عرضی در واقع خطوط موازی هستند که دارای فاصله یکسان باهم می باشند. هر درجه از عرض جغرافیایی تفریبا 111 کیلو متر است . برای بخاطر آوردن عرض جغرافیایی تصور کنید که آنها همانند پله های یک نردبان هستند.درجات عرض جغرافیایی از 0 تا 90 درجه شمال و جنوبی کشیده شده اند. درجه 0 درست روی خط استوا است ، استوا خطی فرضی است که سیاره ما را به دو نیمکره شمالی و جنوبی تقسیم می نماید. 90 درجه شمالی در قطب شمال و 90 درجه جنوبی منطبق بر قطب جنوب است .

طول جغرافیایی :

خطوط عمودی طول جغرافیایی نصف النهار نیز نامیده می شوند. آنها در قطب ها به هم می پیوندند و هر چه به استوا نزدیکتر می شوند پهن تر میشوند . فاصله طول های جغرافیایی از هم در روی خط  استوا  در حدود 111کیلو متر میباشد. 0 درجه طول جغرافیایی در گرینویچ انگلستان قرار دارد . 180 درجه شرقی و 180 درجه غربی جایی است که خط بین المللی روز نامیده شده و در اقیانوس آرام واقع است. گرینویچ ، محل رصد خانه سلطنتی بریتانیا ، در سال 1884 توسط کنفرانس بین المللی جغرافیایی بعنوان مکان نصف النهار مبدا تعیین گردید.

برای تعیین محل دقیق یک مکان ، طول و عرض جغرافیایی به دقیقه و ثانیه تعیین می گردد. هر درجه 60 دقیقه و هر دقیقه به 60 ثانیه تقسیم می گردد. ثانیه ها می توانند برای دقیق تر شدن مکان ها به دهم ثانیه ، صدم و حتی هزارم ثانیه تقسیم گردند.

 

ارتفاع از سطح دریا :

سطح اقیانوسها درست همسطح دریاها است ولی کجا می توان بطور صحیح سطح اقیانوس را بدست آورد؟ چون سطح آن همیشه در حرکت و تکان و جنبش است حتی موقعی که کمترین موجی نباشد آب اقیانوس دایما بالا و پائین می رود. مرداب ها مانع آنند که اقیانوس در سطح واحدی بماند. دانشمندان بوسیله ابزارهای مخصوص ارتفاعات مختلف سطح دریا را اندازه گیری کرده اند یعنی ارتفاع آن را در موقعی که مردابها بشدت در تلاطمند و همچنین در موقعی که تلاطم آنها بسیار ضعیف است اندازه گیری کرده و حد متوسط آنرا بدست آورده اند و این حد متوسط را سطح دریا نامیده اند. معمولاً ارتفاعات را نسبت به سطح دریا می سنجند. وقتی می گویند مرتفع ترین نقطه دنیا 8860 متر از سطح دریا ارتفاع دارد، ممکن است ارتفاع آن کوه از دامنه تا قله آن کمتر از این عدد باشد لذا سطح دریا را که پست ترین نقطه می باشد و از خشکی پائین تر و همیشه ثابت است ملاک سنجش قرار داده اند.

 

 خدای هزار مسجد خالق بی نهایت

 

 

رشته کوه هزار مسجد  با طول 497 کیلومتر و با وسعت 25800 کیلومتر مربع در شمال استان خراسان قرار دارد. بلندترین نقطه آن به نام قله هزار مسجد با ارتفاع حدود 3100 تا 3150متر در 78 کیلومتری شمال غرب مشهد واقع شده است.

 

لایین نو ( حسن آباد ) -  با مختصات جغرافیایی به  طول 59 درجه و 30 دقیقه  و عرض   37 درجه و 8 دقیقه   و ارتفاع 820 متر از سطح دریا با جمعیتی بیش از 4000 نفر در 75 کیلومتری جنوب شرق درگز قرار دارد.

بابا رمضان -  روستای بابا رمضان از بخش لایین نو با طول 59 درجه و 26 دقیقه  و  عرض  37 درجه و 5 دقیقه    ونیز ارتفاع 1200 متر دره ای معتدل و خشک در 84 کیلومتری جنوب شرق درگز قرار دارد و دارای 60 خانوار ( 294 نفر ) جمعیت که اصالتی کـُرد دارند.

 رود لایین از جنوب آبادی می گذرد. این روستا در ابتدای دربند زوی لایین قرار گرفته و فاصله آن از کلات 59 کیلومتر است و در 10 کیلومتری بخش لایین نو ( حسن آباد ) قرار دارد.

در انتهای روستا و در کنار دره ، مقبره امام زاده ای قرار دارد. آب دره بسیار زیاد و پاک  و زلال است. بعد از 5 کیلومتر راهپیمایی در دره ، چند آبشار دیده می شود. بعد از آن روستای لایین کهنه قرار دارد. بعد از روستای  لایین کهنه و اتمام باغات آن ،  عرض دره به حداقل می رسد. این قسمت از دره به انجیر دره معروف است. بعد از 3 کیلومتر دوباره دره وسیع می شود و باغات میوه بسیاری به چشم می خورد.

نام این قسمت زو بالاست. بعد از طی مسافتی به ساختمان جنگلبانی در کنار رودبر می رسیم. جنگلهای این قسمت تنومند و متراکم هستند و به نام جنگلهای سیستان مشهورند. طول کُل مسیر دره از ابتدای زو و روستای بابا رمضان حدود 25 کیلومتر است که تماما در آب و با پیچ و خم و ناهمواریهای زیادی همراه می باشد.

لایین کــُـهنه -  بعد از راهپیمایی یک ساعته از روستای بابا رمضان ،  به روستای لایین کــُهنه می رسیم. این روستا دارای جمعیت 30 خانوار کــُرد زبان  است. و فقط چند خانه در این محل دیده می شود. برق و جاده از روستای هم جوار ( چهار راه خاکستر ) که در شرق این دره می باشد به این محل کشیده شده است.

رشته کوه هزار مسجد با یالهای ( برجستگی بین دو دره ) بسیار بلند و جنگلی اطراف روستا را احاطه کرده و در این قسمت تعدادی درخت گردو و میوه دیده می شود.پس از چند صد متر که از روستا دور شویم ، عرض دره کمتر میشود و باغات میوه نیز تمام می شود. این قسمت از مسیر که چند کیلومتر بیشتر طول ندارد ، به دره انجیر معروف است.

 یک ساعت راهپیمایی بیشتر مجددا عرض بیشتر شده و باغات فراوان نمایان می شود. نام این قسمت زو بالا است.چند خانه باغ در این محل دیده می شود. در اواخر دره ، به ساختمان شکاربانی و جنگلداری می رسیم.در سمت راست یال سنقز و در سمت چپ ارتفاعات چین دار بلند، خود را بطرف جنگلهای خاکستر و قــُـلل آت قــُـلاح ( گوش اسب ) می کشانند.

خاکستر -  روستای خاکستر از توابع لایین نو با طول جغرافیایی 59 درجه و27 دقیقه  و عرض 37 درجه و3 دقیقه  و ارتفاع 1200 متر، در 84 کیلومتری جنوب شرقی درگز و نیز در ابتدای دره چهار راه قرار دارد.

خاکستر دارای جمعیت 40 خانوار کـــُـرد تبار می باشد. امکانات این روستا شامل ژاندارمری ، فروشگاه ، مسجد و حسینیه است.

چهار راه خاکستر -  این روستا از توابع لایین نو با طول جغرافیایی 59 درجه و26 دقیقه   و عرض  37 درجه و3 دقیقه  و ارتفاع 1380  متر دارای موقعیتی میان کوهی و معتدل در میان ارتفاعات هزار مسجد قرار دارد.

این روستا دارای جمعیت 25 خانوار کــُــرد تبار می باشد. قله 2500 متری سیستان در جنوب شرقی واقع شده است.

کریم آباد -  نام دیگر آن پیر نهنگ است. از دهستان لایین نو کلات- طول 59 درجه و 32 دقیقه و عرض 37 درجه و 9 دقیقه – 740  متر ارتفاع از سطح دریا – دشتی معتدل و خشک  در 194 کیلومتری  شمال غرب مشهد و 40 کیلومتری شمال غرب کلات . رود لایین از میان آبادی می گذرد.

حاجی آباد -  از دهستان لایین نو- طول جغرافیایی 59 درجه و 30 دقیقه و عرض 37 درجه و 8 دقیقه – 80 متر ارتفاع از سطح دریا- دره ای  و معتدل و خشک- در 200 کیلومتری شمال غرب مشهد و 46 کیلومتری غرب کلات- دارای جمعیت 100 نفر کــُــرد زبان-

سنگ دیوار -  از دهستان لایین نو با طول 59 درجه و 32 دقیقه و عرض 37 درجه و 10 دقیقه – دشتی معتدل و خشک – در 196 کیلومتری مشهد و 46 کیلومتری غرب کلات. رود لایین از شرق آبادی می گذرد. دارای 30 خانوار کــُــرد تبار. آب کشاورزی از رودخانه – دارای پاسگاه مرزی می باشد.

 سنگ دیوار زادگاه  علیرضا سپاهی لایین شاعر پُرآوازه  است.

کهلاب – از دهستان لایین نو – طول 59 درجه و 27 دقیقه و عرض 37 درجه و 10 دقیقه – دره ای و معتدل وخشک- در 68 کیلومتری جنوب شرق درگز- 75 خانوار کــُــرد – آب کشاورزی و آشامیدنی از کاریز تامین می شود.

یکه باغ -  از دهستان لایین نو – به طول 59 درجه و 23 دقیقه و 37 درجه و 12 دقیقه- ارتفاع 760 متر از سطح دریا- دره ای و  معتدل و خشک- 60 کیلومتری جنوب شرق درگز-  100 خانوار جمعیت-کشاورزی دیمی – آب کشاورزی و آشامیدنی از چاه -  در مسیر دره پُلگرد قرار دارد.

 

ایده لیک -  روستای ایده لیک از توابع لایین نو دارای طول جغرافیایی59 درجه و33 دقیقه   و عرض  37 درجه و3 دقیقه  است. معتدل و خشک در 180 کیلومتری شمال غرب مشهد می باشد. ایده لیک به معنی آب زیاد است. این روستا دارای 150  خانوار ( 715 نفر ) جمعیت کــُــرد و تــُــرک ( تـــُـرک های اردلان ) می باشد. ارتفاع روستا از سطح دریا 1050 متر و فاصله آن تا کلات 33 کیلومتر است. رودخانه ایده لیک  آب فوق العاده زیادی دارد که از دامنه های شمال شرقی هزار مسجد سرچشمه می گیرد. سرچشمه این رود  بخاطر وسعت زیاد و ناهموارش  برخی اوقات دارای سیلابهای خروشان و عظیم می باشد. عرض دره از چند متر تا حداکثر 60 متر تجاوز نمی کند. از اواسط دره به بعد به خاطر طول زیاد مسیر و آب فراوان و همچنین  وجود چند آبشار ، دیدن آن نیاز به آمادگی جسمانی و آشنایی با فنون سنگنوردی دارد.

در چند ساعت اول راهپیمایی ، دره باز و هموار است و پس از رسیدن به اولین آبشار ( که ارتفاع آن کمتر از 3 متر است ) عرض دره به چند متر می رسد. آبشار دوم 5 تا 8 متر ارتفاع دارد و بعد از آن به آبشار آخر می رسیم.سمت چپ آبشار سوم ، مسیر سنگنوردی دیده می شود که برای بالا رفتن از آبشار است. ارتفاع آبشار حدود 4 تا 7 متر است.

بعد از رد شدن از آین آبشار حدود یک ونیم تا دو ونیم  ساعت راهپیمایی تا ابتدای دوآبی دره سیستان و انتهای دره ایده لیک فاصله است. مناظر این قسمت بی نظیر می باشد جنگلهای اورس با مراتع دائمی سر سبز ، خود را تا بالای ارتفاعات سیستان می کشانند. بعد از طی این مسیر به دهانه ی  دره های دلوچه و سیستان می رسیم. دره بسیار عریض سیستان در سمت چپ بطرف شرق و دره دلوچه بطرف آبشارهای شــَــهشو و قله هزار مسجد پیش می رود.

سینی نو -   روستای سینی نو از بخش کلات با طول جغرافیایی59 درجه و35 دقیقه  و عرض  37 درجه و1 دقیقه   و 1080 متر ارتفاع از سطح دریا می باشد. در فاصله 24 کیلومتری غرب کلات و 180 کیلومتری شما مشهد واقع شده است.

این روستا دارای جمعیتی در حدود 60 خانوار  کــُـــرد  وتـــُــرک می باشد.

سینی کهنه -  با طول جغرافیایی 59 درجه و36 دقیقه  و عرض  37 درجه و4 دقیقه  و دارای جمعیتی در حدود 300 خانوار کــُــرد  وتــُــرک می باشد. در فاصله 6 کیلومتری از سینی نو قرار دارد و در ارتفاع 1200 متری از سطح دریا و 30 کیلومتری غرب کلات می باشد.

در ابتدای مسیر دره مقبره خواجه دیده می شود. وجه تسمیه این روستا از سینه و ارتفاعات بلند روستا می آید.

در سمت غرب ، قله 2100 متری هزار مسجد که بسیار سرسبز و با هیبت  و معروف به تخت سینی می باشد دیده می شود.

چَــرم نو -  روستای چَرم نو از توابع کلات  با طول جغرافیایی 59 درجه و 38 دقیقه و عرض 37 درجه و 3 دقیقه و ارتفاع  1420 متر از سطح دریا در 15 کیلومتری غرب کلات واقع شده است. این روستا دارای 100 خانوار جمعیت کُرد شادیلوست. (  جمعیت کنونی احتمالا خیلی کمتر از این مقدار است )

چَرم روستایی بسیارقدیمی و افسانه ای است و در شاهنامه فردوسی نیز از آن یاد شده است.

کنون در کلات است و با مادر است         جهاندار با فر و با لشگر است

همان به که سوی کلات و چــَرَم            برانیم و منزل کنیم از مـــیم

بگفت و بفرمود تا بگذرند                         بسوی کلات و چـــَرَم ره برند

به سوی کلات اندر آمد ز راه                   گرفته همه راه و بیره سپاه

 گذر بر کلات هیچ گونه مَــکُن         کز آن ره روی خام گردد سَــخُـن


 روستای چَرم کهنه -  این روستا در  3 کیلومتری چَرم نو قرار دارد و با طول جغرافیایی 59 درجه و38 دقیقه و در عرض 37 درجه و2 دقیقه   دارای 200 خانوار کُرد زبان ( کـــُرد شـــادیلو ) می باشد. ( جمعیت کنونی حدود 300 خانوار ) – از چرم نو تا چرم کهنه در مسیر رودخانه ، باغات میوه بطور پیوسته قرار دارند

چَرم کهنه با موقعیت پایکوهی و  معتدل خشک در 170 کیلومتری شمال مشهد و 18 کیلومتری غرب کلات قرار دارد. ( فاصله کنونی 15 کیلومتر  : 11 کیلومتر در جاده کلات - درگز و 4 کیلومتر جاده آسفالته فرعی )

دره چَرم کهنه به علت عرض  تقریبا کم ، جای زیادی برای کشت وباغات ندارد و باغات آن بیشتر در ابتدای دره قرار دارند. زیباترین مکان  دیدنی آن آبشار زیبای قــَــور کــُـــن  در ابتدای دره می باشد. کوههای زیبایی هم وجود داره اگه اشتباه نکنم ... بَست ، قشماری و ....

آب رود چَرم نیز کم می باشد. در اوایل مسیر بعد از روستای چَرم کهنه ، در سمت چپ یک دره فرعی بزرگ و خشک وجود دارد که در بالا به دو شاخه تقسیم می شود و تا بلندای خط الراس اصلی و نزدیک به قله قره سو پیش می رود.

بعد از مدتی راهپیمایی در دره اصلی به انتهای رود در کف دره می رسیم. در یال ( برجستگی بین  دو دره )  سمت راست راه محلی کاروانی دیده می شود که از این قسمت به انتهای دره و گذرگاه چَرم ( شهسواران ) ختم می شود. اختلاف ارتفاع این قسمت تا گذرگاه بسیار زیاد است.

دره چَرم و ارتفاعات آن عاری از جنگل های اورس می باشد. این راه محلی کاروانی یکی از سرشاخه های جاده قدیم مشهد – کارده و بلغور به کلات می باشد. دره چَرم از شرق به  دره و قله قره سو ، از غرب به دره سینی ، و  از جنوب به گذرگاه و دره  ژرف ختم می شود.

 

 

قره سو – این روستا از توابع کلات با طول جغرافیایی 59 درجه و 42 دقیقه و عرض 36 درجه و 59 دقیقه و ارتفاع حدود 1250  متر از سطح دریا در غرب کلات و 162 کیلومتری شمال مشهد واقع است.

جاده آن بعد از تونل از ابتدای جاده کلات – درگز جدا می شود و پس از طی 5 کیلومتر در جهت جنوب غرب به روستای قره سو می رسد. کوه بیساماد در 3 کیلومتری غرب و کوه هزار مسجد در 5 کیلومتری جنوب غربی آن قرار دارد.

این روستا دارای جمعیتی حدود 12 خانوار ( 80 نفر )  و اصالتا تــُرک هستند. وجه تسمیه از قره یعنی سیاه و سو یعنی آب است.

ابتدای دره با یالهای چین دار و با عرض کمتر از چند متر و تماما سنگریزه ای ( صخره ای )  و در اطراف آن لایه های سنگی عمودی به قطر کم و به شکل دیوار مانند دیده می شود.

این قسمت دارای چند آبشار کوتاه و بلند است که حداکثر ارتفاع آن 8 متر است. این آبشار ها دارای نردبان هستند و میتوان به آسانی از آنها عبور کرد. پس از چند کیلومتر راهپیمایی  و کمتر از نیم ساعت به دربند خروجی می رسیم. در این قسمت جنگل اورس و درختچه های بومی منطقه بسیار دیده می شود.در سمت چپ دره ای فرعی و کوچک وجود دارد. در ابتدای مسیر به خرابه های نانوا خانه ی نادر شاه می رسیم.بعد از پیمودن این قسمت از دره در مدت کوتاهی ، سرچشمه رود قره سو در کف  دره  نمایان می شود.

در سمت چپ دو قله هم ارتفاع وجود دارند که این ارتفاعات را سفید کوه ( صندل ) نیز می نامند و دارای ارتفاعی نزدیک به 2500 متر می باشند.در قسمت جنوبی این قله ، دره و روستای   ژرف می باشد. دره قره سو از غرب به دره های چَرم و از جنوب به در ه  ژرف ختم می شود.

 

کلات نادری ( کبود گنبد ) -  دارای طول جغرافیایی 59 درجه و 46 دقیقه و عرض جغرافیایی 36 درجه و 59 دقیقه ،  ارتفاع 631 متر از سطح دریا و نیز دارای جمعیت 5000 نفر می باشد و مرکز بخش آن کبود گنبد نام دارد و در 145 کیلومتری شمال شرق مشهد و  در دامنه های شمالی کوه های هزار مسجد قرار دارد.

کلات از غرب به درگز و از شرق به سرخس و در سراسر بخش شمالی به کشور ترکمنستان و از جنوب به وسیله ارتفاعات هزار مسجد به مشهد محدود می شود. حصار این شهر و بناهای آن سابقه ای کُهن دارد. کلات دژ مستحکم و غیر قابل نفوذی می باشد و گفته شده که تیمور لنگ پس از 14 بار حمله به این محل ناکام مانده و اعتراف به شکست نموده است.

قدیمی ترین متنی که در دست می باشد شاهنامه فردوسی است که در داستان فرود، پسر سیاوش  بارها به کلات اشاره می کند :

کنون در کلات است و با مادر است         جهاندار با فر و با لشگر است

همان به که سوی کلات و چــَرَم            برانیم و منزل کنیم از مـــیم

بگفت و بفرمود تا بگذرند                         بسوی کلات و چـــَرَم ره برند

به سوی کلات اندر آمد ز راه                   گرفته همه راه و بیره سپاه

 

دربند ارغوان شاه – با طول جغرافیایی 59 درجه و 44 دقیقه و عرض 37 درجه و 0 دقیقه  و نیز ارتفاع 670 متر از سطح دریا دارای موقعیتی میان کوهی و معتدل و خشک است که در 158 کیلومتری شمال مشهد قرار دارد. رود کلات از شرق آن می گذرد. کوه های بیساماد در 7 کیلومتری جنوب غرب و کمر رخنه در 7 کیلومتری شمال شرق و نیز دره چاتا در 1 کیلومتری جنوب شرق آبادی قرار دارد.

این روستا دارای 200 خانوار کــُــرد و تــُرک می باشد.

   گرود ( گرو ) -  از دهستان کبود گنبد کلات به طول جغرافیایی 59 درجه و 41 دقیقه و عرض 37 درجه و 2 دقیقه و 1300 متر ارتفاع از سطح دریا ، معتدل و خشک در 164 ککیلومتری شمال مشهد و 8 کیلومتری شمال غرب کلات دارای 250 خانوار اصالتا عرب خزایی که به زبان فارسی تسلط دارند.آب آن از طریق دربند کلات لوله کشی شده است. چند بُرج قدیمی در آن دیده می شود ( قلعه فرود )                    کشاورزی آن دیمی و دارای زمینهای وسیعی می باشد.

 

نفته ( نفطه ) در طول جغرافیایی 59 درجه و 52 دقیقه و عرض 37 درجه و 0 دقیقه در 170 کیلومتری شمال شرقی کلات قرار دارد و دارای 28 خانوار فارس می باشد. مزرعه یکه توت در 5 کیلومتری شمال شرق وابسته به این روستا می باشد.

خلج -  در طول جغرافیایی 59 درجه و 50 دقیقه و عرض 37 درجه و 0 دقیقه و نیز ارتفاع 780 متر از سطح دریا  در شرق کلات واقع است. و رود کلات از میان آن می گذرد.

کوه کمر رخنه در 6 کیلومتری شمال آن است. این روستا دارای 10 خانوار فارس زبان می باشد.

 

خشت -  با طول جغرافیایی 59 درجه و 46 دقیقه و عرض 37 درجه و 2 دقیقه و ارتفاع 1280 متر دارای موقعیتی میان کوهی ، معتدل و خشک است که در 169 کیلومتری شمال شرق مشهد واقع شده است. کوه کمر رخنه در شمال این آبادی قرار دارد. خشت دارای 110 خانوار جمعیت ترک تبار می باشد. جاده آن به طول 9 کیلومتر از دربند کلات بطرف بلندترین ارتفاعات شمال کلات می باشد. این روستا در میدان گاهی وسیعی در بالای ارتفاعات مُشرف به صحرای ترکمنستان بنا شده است.  در گوشه و کنار این  روستا تعداد زیادی از آجرهای ( خشت ) قدیمی در ابعاد بزرگ و به رنگ قرمز وجود دارد که مربوط به عهد نادر شاه است. وجه تسمیه آن احتمالا به همین علت است. نادر شاه در زمان حیات خویش ، قصد ساخت بنایی عظیم در این منطقه مرزی را داشته است و بعد  از انتخاب خشت به عنوان اقامتگاه خود ، دستور ساخت آب انبارهایی را در آنجا داده  که 365 عدد بوده و بقایایی از آن هنوز موجود است.

سیرزار -  طول 59 درجه و 50 دقیقه و عرض 36 درجه و 58 دقیقه ، ارتفاع 1350 متر ، دشتی معتدل و خشک در 172 کیلومتری شمال مشهد  و دره چاتا در 3 کیلومتری غرب آبادی است. دارای 120 خانوار ( 592 نفر ) که به زبان لــُــری صحبت می کنند.

 

قلعه زو- ( قله زو )  در طول جغرافیایی 59 درجه و 54 دقیقه و عرض 36 درجه و 56 دقیقه و ارتفاع 1450 متر از سطح دریا قرار دارد.جاده آن از کلات به طول 38 کیلومتر است. دارای 1200 نفر جمعیت می باشد که به زبانهای فارسی ، لـــُری و ترکی تکلم می کنند. روستا در پای بلندترین ارتفاعات جنوب شرقی کلات و بر لبه زو ( دره ) دیواره عمیقی با عرض کم بنا شده است. بلندترین قله آن نیز در حدود 1800 متر ارتفاع دارد که به بابا کمال معروف است و دکل صدا و سیما بر روی آن بنا گردیده است.

کانیون قله زو ( دره قرنقورون ) – این دره در 30 کیلومتری جنوب شرقی کلات واقع شده است  و قله آن حدود 1800 متر ارتفاع دارد. روستای قلعه زو در کناره ی لبه ی دره  و بلندترین ارتفاعات جنوب شرقی کلات قرار دارد که دره آن نیز به همین قله ختم می شود.

دره قرنقورون بسیار عمیق ، سنگی ، دیواره ای  و بسیار زیبا که در اثر فرسایش آب به وجود آمده است و هر بیننده ای با دیدن آن به وحشت و هراس می اُفتد.

 

آقداش -  به طول جغرافیایی 59 درجه و 58 دقیقه و عرض 36 درجه و 55 دقیقه ، 1400 متر ارتفاع از سطح دریا و معتدل وخشک ، در 191 کیلومتری شمال شرق مشهد و 31 کیلومتری جاده مشهد کلات. دارای 150 خانوار ترک تبار – برجی قدیمی در ده دیده می شود.

حمام قلعه –  این روستا با طول جغرافیایی 59 درجه و 46 دقیقه و عرض 36 درجه و 56 دقیقه و ارتفاع 1460 متر به صوذت پایکوهی در 151 کیلومتری شمال شرق مشهد قرار دارد. کوه میرزا قاشدی  در 7 کیلومتری جنوب غرب و دره  چاتا  در  2 کیلومتری شمال آبادی قرار دارد. جمعیت آن  ......... خانوار که تــُرک جلایر هستند.

ایستق سو -  یا ایستک سو ( آب گرم ) با موقعیت جغرافیایی 59 درجه و 44 دقیقه و عرض 36 درجه و 55 دقیقه دارای 17 خانوار است و اهالی آن ترک جلایر می باشند. از اینجا تا ژرف حدود 2 تا 3 ساعت راهپیمایی است.

 

قلعه نو -  از توابع زاوین به طول جغرافیایی 59 درجه و 57 دقیقه و عرض 36 درجه و 48 دقیقه در 43 کیلومتری جنوب شرق کلات . رود قره تیکان از جنوب آبادی می گذرد. دارای  200 خانوار کــُــرد و تــُــرک – چند برج قدیمی در روستا دیده می شود. مزرعه بکر در 8 کیلومتری شمال شرق.

 

ژرف – روستای ژرف در میان ارتفاعات بلند احاطه شده است و وجه تسمیه آن نیز از عمق و ژرفای زیاد می آید. این روستا با طول جغرافیایی 59 درجه و 40 دقیقه و عرض 36 درجه و 55 دقیقه و ارتفاع 1800 متر، دره ای ، معتدل و خشک در 154 کیلومتری شمال مشهد قرار دارد. که دارای 800 نفر جمعیت ترک جلایر می باشد. ژرف  از مرتفع ترین روستاهای کلات است.  از شمال به دره و قلل قره سو و کوه بیساماد ، از شمال شرق ( 5 کیلومتر ) به مزرعه ایستک سو ، از جنوب به دره آبکمه ،از جنوب شرق به کوه قارخانه و از جنوب غرب به کوه قورقت  ختم می شود.

 

بَــرده ( وَرده ) – این  روستا به طول جغرافیایی 59 درجه و 48 دقیقه و عرض 36 درجه و 51 دقیقه ، به ارتفاع 2043 متر از سطح دریا و دارای آب وهوای معتدل و خشک در 134 کیلومتری شمال مشهد ، 27 کیلومتری غرب جاده مشهد – کلات و در مسیر دره آبکمه قرار دارد.

رود قره تیکان در جنوب آبادی جریان دارد.. کوه های میرزا قاشدی در 4 کیلومتری شمال و تکه خانه در 6 کیلومتری جنوب آبادی است.

برده دارای 100 خانوارجمعیت  ترک می باشد.

آبکمه – به طول جغرافیایی 59 درجه و 43 دقیقه و عرض 36 درجه و 51 دقیقه و ارتفاع 2090 متر از سطح دریا دارای موقعیت درهای و معتدل و خشک است. این روستا در 141 کیلومتری شمال مشهد و در 3 کیلومتری جنوب شرق  ژرف واقع است. آبکمه دارای جمعیت 85 خانوار ( 390 نفر ) ترک زبان می باشد. کوه های زوخنه در جنوب و هزار مسجد در غرب و شمال غرب آبادی قرار دارند. روستا دارای رودی کم آب  با کشاورزی آبی محدودی می باشد. وجه تسمیه آن نیز از همین نشات می گیرد.

انتهای دره آن به چغور اولنگ در شرق دره سیستان ختم می شود. ( چغور یعنی گود )

 باغکنده ( باغکند ) -  از توابع کلات  به طول جغرافیایی 59 درجه و 49 دقیقه و عرض 36 درجه و 50 دقیقه و  ارتفاع 1600 متری از سطح دریا می باشد.موقعیت پایکوهی و دارای آب و هوای معتدل است و در 67 کیلومتری جنوب کلات و در مسیر جاده سررود – ژرف  واقع شده است. رودخانه قره تیکان ( یا   سررود ) در جنوب آبادی جاری است. کوه های میرزا قاشدی در 6 کیلومتری شمال غرب ، سرشا در 4 کیلومتری جنوب شرقی و تکه خانه در 5 کیلومتری جنوب غربی آبادی است. اهالی روستا با 42 خانوار جمعیت ترک زبان به کشاورزی آبی ( از چشمه ) و  دیم مشغولند.

 سررود – از توابع دهستان زاوین دارای طول جغرافیایی 59 درج و 53 دقیقه و عرض 36 درجه و 47 دقیقه و ارتفاع 1160  متر از سطح دریا می باشد. معتدل و خشک است و در 118 کیلومتری شمال شرقی مشهد ( در 8 کیلومتری غرب کیلومتر 110 جاده مشهد –  کلات ) قرار گرفته است.

رودخانه قره تیکان از شمال آبادی می گذرد. کوه های تکه خانه در 8 کیلومتری غرب و سرشاو در 3 کیلومتری شمال شرق آبادی هستند. این روستا دارای 270 خانوار ( 493 نفر ) فارس جمعیت می باشد. در ابتدای دره سررود ( دره درخت بی بی ) است و به علت آب ، باغات میوه و مزارع برنج زیادی در طول دره دیده می شود.

به فاصله 5 کیلومتری از آن روستای اورتاکند ( اورتکند )  ( اورت= میان ، وسط ) دیده می شود. پس از طی حدود 5 کیلومتر به دو آبی آبشار خانه زو در سمت چپ و دره درخت بی بی ( کال قره داغ ) در سمت راست می رسد. آبشار خانه زو 10 متر ارتفاع دارد.

اورتاکنده ( اورتکند ) – روستای اورتکند با طول جغرافیایی 59 درجه و 51 دقیقه و عرض 36 درجه و 48 دقیقه و ارتفاع 1480 متر از سطح دریا در 59 کیلومتری جنوب کلات قرار دارد.

این روستا با موقعیت میان کوهی ، معتدل و خشک در مسیر دره سررود واقع شده است. رود اورتکند ( قره تیکان ) که از کوه هزار مسجد سرچشمه می گیرد ، از میان آبادی می گذرد. کوه های تکه خانهدر 5 کیلومتری جنوب غرب و سرشاو در 4 کیلومتری شمال شرق آبادی است.

 

زاوین بالا ( زو بالا ) -  از توابع دهستان زاوین با طول جغرافیایی 59 درجه و 55 دقیقه و عرض 36 درجه و44 دقیقه ، ارتفاع 1260 متر از سطح دریا دارای موقعیت دره ای ، معتدل و خشک در 41 کیلومتری جنوب شرق کلات می باشد.

کوه های قره داغ در غرب و خور در جنوب غربی آبادی قرار دارد. این روستا دارای جمعیت 270 خانوار ( 777 نفر ) فارس زبان می باشد که کشاورزی آبی ( از چشمه ) و دیمی در آن رواج دارد. زاوین به معنی مجموع زوهاست. ( زو= دره )

دره روبروی روستا با جهت جنوب غرب و طول تقریبی 10 کیلومتر به قله خور ( 2100 متر ) و روستای خور بالا ختم می شود. در سمت راست با جهت شمال غرب و طول کمتر از 13 کیلومتر به قله قره داغ اورتکنده در جهت شمال ، و در انتهای این دره قرار دارد. در غرب دره زو قلعه عماد آل می باشد.

زاوین پائین ( زاوین سفلی ) -  مرکز دهستان زاوین کلات است با طول جغرافیایی 59 درجه و 56 دقیقه و عرض 36 درجه و 45 دقیقه و ارتفاع 1110 متر از سطح دریا ف دارای موقعیتی پایکوهی  و آب و هوای معتدل و خشک در 42 کیلومتری جنوب شرق کلات بنا  شده است. کوه های قره داغ در غرب و خور در جنوب غرب آن قرار دارن. زاوین دارای 1000 خانوار ( 3544 نفر ) فارس زبان  می باشد. امکانات آن شامل  شهرک صنعتی ، پاسگاه ، دفتر پست ، چند باب مغازه و زیارتگاه شیخ می باشد.

خور پائین ( خور سفلی ) -  نام دیگر این روستا دقز است که دارای طول جغرافیایی 59 درجه و 53 دقیقه و عرض 36 درجه و 40 دقیقه و نیز ارتفاع 1400 متر از سطح دریا می باشد. خور پائین در 65 کیلومتری شمال شرق مشهد واقع شده است. رودخانه خور از میان آبادی عبور می کند. کوه های خور در شمال، صندوق شکن در 4 کیلومتری جنوب شرق ، سرزو در 7 کیلومتری شمال غرب ، قوتی و ارتفاعات آل و کلاته عربها در 7 کیلومتری غرب آبادی قرار دارند.

این روستا دارای 100 خانوار فارس می باشد. دره این روستا به خاطر عرض و طول مناسب دارای بیشترین باغات میوه در بین دره های کلات می باشد.

خور بالا -  از توابع کلات با طول جغرافیایی 59 درجه و 51 دقیقه و عرض 36 درجه و 42 دقیقه و ارتفاع 1560 متری از سطح دریا می باشد که دارای موقعیتی دره ای و معتدل و خشک است و در 67 کیلومتری شمال شرق مشهد قرار دارد.

رودخانه خور از میان آبادی می گذرد.این روستا دارای 269 خانوار ( 1233 نفر ) فارس زبان می باشد. محصولات آن گندم ، جو ، زردآلو ، سیب ، گلابی ، گردو ، انگور و هلو است. رُستنی های این روستا شامل درختان اورس ، گز ، گیاهان دارویی ، شاه تره ، گل گاوزبان ، کلپوره ، گل ختمی است. دارای  مراتع ییلاقی مناسب نیز می باشد.

قره تیکن ( قره تیکان ) – ( تیکان = خار ) از بخش زاوین کلات  دارای طول جغرافیایی 60 درجه و 12 دقیقه و عرض 36 درجه و 49 دقیقه و دارای 520 متر ارتفاع از سطح دریا می باشد. در 148 کیلومتری شمال شرق مشهد و 31 کیلومتری شمال جاده کلات مشهد واقع شده است. جمعیت آن 1500 نفر است که به فارسی تکلم می کنند. کوه اشلیر در 7 کیلومتری جنوب غرب و کوه کمر سحر در 3 کیلومتری شرق آبادی قرار دارد.

 این روستا در کنار رودی به همین نام قرار دارد. آب این رود همین که از آخرین خانه ی روستا خارج می شود ، بلافاصله وارد خاک کشور ترکمنستان می شود. این رود آب زلال و خروشانی دارد و همان رود   سررود است که پس از گذشتن از روستای سررود و قلعه نو در دربند قره تیکان ، رود برده نیز به آن ملحق می شود.

سنگانه -  از بخش زاوین کلات با طول جغرافیایی 60 درجه و 14 دقیقه و عرض 36 درجه و 41 دقیقه و ارتفاع 640 متر ، دشتی معتدل در 113 کیلومتری شمال شرق مشهد قرار دارد.

کوه عرب کش در 7 کیلومتری شمابل شرق و کوه اشلیر در 6 کیلومتری شمال غرب آبادی است. دارای 16 خانوار فارس زبان می باشد. آب روستا از کاریز تامین می شود. جاده آن بعد از امیر آباد و قبل از زاوین از مسیر جاده کلات به طرف شمال می باشد.

چهچه – به طول جغرافیایی 60 درجه و 19 دقیقه و عرض 36 درجه و 38 دقیقه و نیز دارای ارتفاع 490 متر از سطح دریا است.این روستا دارای 100 خانوار از اقوام فارس ، عرب و ترک می باشد. این روستا تا مرز فاصله کمی دارد.

روستای چهچه علیا سابقا در قلمروی کشور ما بوده ولی در حال حاضر در قلمروی ترکمنستان می باشد.جنگل پسته وحشی درارتفاعات کوه های چهل کمانی و در شرق روستاست که به جنگل خواجه معروف است. پاسگاه جنگلداری نیز در این منطقه وجود دارد. ار چهچه جاده ای به طول 100 کیلومتر تا سرخس وجود دارد که توسط شرکت نفت ایجاد شده است.

آبگرم -  از دهستان پساکوه کلات با طول جغرافیایی 60 درجه و 6 دقیقه و عرض 36 درجه و 32 دقیقه ، دارای 950 متر ارتفاع از سطح دریا ، در 90 کیلومتری شمال شرق مشهد و 109 کیلومتری جنوب شرق کلات می باشد. کال آبگرم از شمال شرق ده می گذرد. کوه انجیرک در 1 کیلومتری جنوب شرق ، کوه آبگرم در 3 کیلومتری جنوب غرب و کوه کمر آسیاب  در 5 کیلومتری شمال شرق آبادی قرار دارند. دره آن نیز به ارتفاعات ققل قزلق و تبادکان ختم می شود. در اواسط دره و در جنوب آبادی چند آبشار با آب محدود در مسیر رود دیده می شود. در شرق این دره روستای جهانگیر وجود دارد.

خواجه روشنایی -  از دهستان پساکوه کلات به طول 36 درجه و 29 دقیقه وعرض 60 درجه و11 دقیقه و 910 متر ارتفاع از سطح دریا  ، در 187 کیلومتری شمال شرق مشهد و 31 کیلومتری غرب جاده بزنگان چهچه واقع شده است. دارای زیارتگاهی ست. دارای 8 خانوار که اصالتا بلوچ هستند.

جهانگیر -  از دهستان پساکوه کلات به طول جغرافیایی 60 درجه و 17 دقیقه و عرض 36 درجه و24 دقیقه در 154 کیلومتری شمال شرق مشهد و 17 کیلومتری غرب جاده بزنگان – چهچه واقع شده است.  دارای 20 خانوار جمعیت فارس زبان. جاده آن از چهچه و امیر آباد می گذرد.

پساکوه کلات -  دارای طول جغرافیایی 60 درجه و 21 دقیقه و عرض 36 درجه و 23 دقیقه و ارتفاع 915 متر از سطح دریا در 147 کیلومتری جاده مشهد بزنگان – چهچه .    10 خانوار جمعیت  فارس زبان دارد.

امرودک – از توابع درز آب چناران در 77 کیلومتری جاده مشهد – گوارشک  دارای جمعیت 130 خانوار (575 نفر ) که به زبان کــُــردی تکلم می کنند. در 5 کیلومتری  ابتدای دره آن آبشاری 4 متری دیده می شود.

میامی – دارای 400 خانوار فارس زبان می باشد و در 65 کیلومتری شمال شرق مشهد واقع شده است. جاده آن از جاده مشهد – سرخس می باشد.

 

ترین های منطقه :

عمیق ترین دره ها : دره سیستان ، دره لایین کهنه ، دره چهارراه خاکستر

عجیب ترین مناطق : آبریزهای دره سیستان و انتهای دره لایین کهنه

زیباترین مناطق : دره سیستان و دره لایین کهنه  و چهارراه خاکستر و انتهای دره ایده لیک و انتهای دره دلمی و دره سینی

قدیمی ترین و انبوه ترین : جنگلهای اورس در شمال رشته کوه هزار مسجد ، شمال غرب هزار مسجد و قره جنگل و جنگل سیستان ، دره لایین کهنه و چهارراه خاکستر و جنگل دره سیستان

سرسبزترین مناطق : شامل اکثر مناطق شمالی هزار مسجد ، پارک ملی تندوره

پُر آب ترین رودها : رود درونگر ، رود لایین ، رود سررود ، رود ایده لیک

زیباترین : تخت هزار مسجد در اواسط و اواخر بهار زیباترین است.

سر شناس ترین : قره سو سرشناس ترین دره و آبشار در دهه گذشته

مرتفع ترین : روستاهای منطقه شامل  دلمی ، گروه ، آبکمه ، برده ، ژرف

باستانی ترین : دشت درگز

سردترین چشمه ها : چشمه مُراد هزار مسجد ، چشمه های انتهای دره ژرف ، سرچشمه مرکزی دره لایین کهنه ، سرچشمه رود دلمی

بیشترین اختلاف ارتفاع : در شمال قله هزار مسجد و در دره سیستان و دره چهارراه خاکستر

زیباترین قــُلل : قله هزار مسجد از دره لایین و قله های انتهای دره چهار راه خاکستر ، قله قره لکه و کچل سیستان ، کوه کمر یخدان ، کوه زوخانه اورتکند ، قله های انتهایی دره قره سو و قله علی بلاغ و قله تندوره

عریض ترین دره ها : دره خور ، دره عمارت ، دره یدک ، انتهای دره سینی ، دره کال قره داغ اورتکند

باریک ترین و کم عرض ترین دره ها : دره شمخال ، دره حمام قلعه  ژرف ، دره ایده لیک ، دره تیرگان ، دره بابا رمضان ، دره های جنوب دره سیستان

آبشارهای معروف منطقه 

آبشار خور : در اوایل مسیر جاده کلات – خور با ارتفاع حدود 12 متر با آب محدود

آبشار کریم آباد : ارتفاع حدود 12 متر – با آب محدود – در نزدیکی روستای کریم آباد -  و در 6 کیلومتری روستای مارشک

آبشار ایستیق سو : در اوایل دره ایستیق سو به ژرف – ارتفاع 6 متر

آبشار چَــرَم کهنه : آبشار قــَــور کــُن ( سنگ سوراخ ) در ابتدای دره چرم کهنه – ارتفتع قبل از سیل اوایل دهه 70  حدود 10 متر – ارتفاع کنونی حدود 4 متر

آبشار اورتکند : در انتهای رود اورتکند ( دره خانه زو ) با ارتفاع حدود 10 متر و آب فوق العاده زیاد – بسیار زیبا و دیدنی

آبشارهای بابا رمضان : در اوایل دره لایین کهنه  -  بلندترین حدود 8 متر ارتفاع – آب دائمی و فوق العاده زیاد – مناظر بسیار زیبا و چشم نواز

آبشارهای جنوبی دره سیستان : بصورت سری و پشت سر هم در 6 دره فرعی خط الراس جنوبی دره سیستان واقع شده اند. بلندترین حدود 20 متر ارتفاع – آب آنها زیاد نیست ولی به دلیل قرار گرفتن در دره های زیبا با پوشش گیاهی مناسب ، دارای بی نظیرترین مناظر طبیعی منطقه می باشد. دره های آن صعب العبور هستند و نیاز به سنگنوردی و فرودهای پی در پی دارند.

آبشارهای دره آبگرم : با آب کم و ارتفاع حدو 10 متر در دره آبگرم  کلات

آبشارهای  قره سو : در ابتدای دره قره سو در نزدیکی کلات – بلندترین آنها در حدود 8 متر ارتفاع دارد و به دلیل مجهز بودن به نردبان ، تفرجگاه مناسبی برای تمام افراد می باشد.

آبشار قزلق : ارتفاع حدود 12 متر  و آب محدود  در 50 کیلومتری جاده مشهد – کلات و در شمال کوه صندوق شکن قرا دارد.

آبشارهای شَـــــشو : در انتهای دره ایده لیک و در شمال شرق قله هزار مسجد – بلندترین حدود 14 متر ارتفاع – در همسایگی شرقی ، یک آبشار به ارتفاع حدود 20 متر با آب محدود ولی دائمی وجود دارد.

آبشارهای دره ایده لیک : در اواسط دره این آبادی قرار دارند و بلندترین آنها حدود 6 متر ارتفاع دارد.

تصاویر

 

 

 عکس بالا : روستای چرم کهنه تابستان 90

 

 

 

2 عکس بالا : روستای بابا رمضان  - بهار 90

 

 

 

 

 

 عکس بالا : مقبره خواجه در سینی کهنه  ( از وبلاگ آقای قربانیان www.gorbaneyan.persianblog.ir )

 

 

 

 

عکس بالا : دربند ارغوان شاه - ورودی قدیمی کلات سال 1349 - از وبلاگ آقای قربانیان

 

 

 

 

روستای ژرف - از وبلاگ آقای قربانیان

 

 

 

 

 

عکس بالا : آبشار زیبای قـــَــور کـــُــن - روستای چــَــرَم کهنه

 

 

 

 

عکس بالا : زوی حمام قلعه 

 

 

 

 

عکس بالا : زوی اورتکند تابستان88

 

عکس بالا : زوی اورتکند تابستان88  

 

 

 

 

 

عکس بالا : آبشار قـــَــور کـــُــن - روستای چــَــرَم کهنه

 

 

 

 

عکس بالا : سد زاوین - تابستان88

 

 

 

 

 

دو عکس بالا : دره های عمیق قله زو - بهار 88

دره قرنقورون قله زو -  - شکل T غار -  بهار 88

داخل غار - قله زو  بهار 88

 

 

 

 

 

  3 عکس بالا : روستای چهار راه - خرداد  86

 

 

 

عکس بالا : ابتدای روستای قره سو 

عکس بالا : زیارتگاه خواجه - جنگل خواجه

 

 

 

 

عکس بالا : منطقه حفاظت شده اورس سیستان

 

 

 


 

 عکس بالا : دومین آبشار قره سو - زمستان 87

 

 

 

 


 اورتکند - نزدیک آبشار

 

 

 

 

 

  


 

 6 عکس بالا : زوی روستای چرم کهنه

 

 

 

 

  عکس بالا : قصر خورشید

 

عکس بالا : مسجد جامع کبود گنبد 

 

 

 

 ممنون از همراهیتون - نظر یادتون نره بای بایبای بای